Volgende zaterdagcursus


Volgende seminarie

SCFA nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van onze laatste nieuwtjes!

Licht, kennen, ontwaking

Indiase metaforen voor Verlichting

In Europees filosofisch spraakgebruik denken we bij Verlichting vooral aan rationalisme en de bekende uitspraak van Kant dat we de moed moeten hebben om ons eigen verstand te gebruiken. Het ‘uittreden uit onmondigheid’ lijkt de spil van Kant’s idee van Verlichting, in het Duits trouwens ‘Aufklärung’. Het Engels en het Nederlands gebruiken het begrip ‘licht’ als metafoor voor zelf leren denken en onderzoeken. Het is deze licht-metafoor die we in oude Indiase filosofie en soteriologie ook aantreffen.

De Indiase variant van het begrip licht en verlichting kent twee ogenschijnlijk onderscheiden aspecten. Enerzijds is er het licht van het bewustzijn zelf. Dit slaat op het pure kennende zelfbewustzijn als iets dat zijn eigen licht heeft en geen ander licht nodig heeft om iets te kennen. Bewustzijn en het onderzoeken van het bewustzijn verwijzen in de Indiase context bijna altijd naar innerlijk religieus-filosofische processen van realisatie en ontwaken tot een bepaald inzicht of tot een mystieke toestand. Anderzijds kent de Indiase filosofie ook kentheorie en logica en daarin speelt de licht-metafoor vooral de rol van ‘aufklären’ ‘verduidelijken’.

In de lesdag laten we de beeldentaal van het licht en het bewustzijn in Indiaas denken de revue passeren. We kijken eerst naar de oudste lichtmetaforen voor bewustzijn in de Upanishads, in boeddhistische beeldentaal waarin de Boeddha met licht wordt vergeleken, en in de vroege Advaita. Vervolgens richten we ons op het rationele aspect van de lichtmetafoor aan de hand van de oudste Nyaya-teksten. De Nyaya school lijkt qua filosofische methodiek meer op wat we in het Westen onder filosofie zijn gaan verstaan. Tenslotte kijken we naar twee moderne Indiase ‘verlichtingsdenkers’: Raja Rammohun Roy (1774-1833) en Rabindranath Tagore (1861-1941). Beiden combineren Upanishadische mystiek met een sterke neiging tot rationalisme en het bevorderen van mondigheid zoals we ook uit Kant’s ‘Aufklärung’ kennen.

dr. Victor van Bijlert

Victor van Bijlert is als universitair docent voor hindoeïsme, boeddhisme en Sanskriet verbonden aan de Faculteit der Godgeleerdheid van de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij studeerde Indiase talen, filosofie en cultuurgeschiedenis aan de Universiteit Leiden en doceerde er onder meer Indiase filosofie, geschiedenis en Bengaals. In Copenhagen deed hij onderzoek naar Indiaas antikoloniaal nationalisme.
In India was hij werkzaam als professor in Indiase ethiek en cultuur aan het Indian Institute of Management en de National Institute of Human Development, beide in Calcutta (heden Kolkata).

Victor van Bijlert publiceert in het Engels en het Nederlands over Indiase cultuur in de ruimste zin van het woord.

Recente Publicatie:

2016 Bewustzijn boven taal en dualiteit: De Indiase filosoof Gaudapada en zijn bronnen. Amsterdam: VU University Press. ISBN 9789086597406

 

Inschrijven voor 2017
Inschrijven voor 2018
SCFA op Facebook

Column

MA Els Janssens

In memoriam Ulrich Libbrecht

Els Janssens MA

Op 15 mei 2017 overleed op 88-jarige leeftijd prof.em.dr. Ulrich Libbrecht. Hij was hoogleraar sinologie en comparatieve filosofie aan de KU Leuven. Na zijn emer ...


dr. Koenraad Elst

Moeder waarom sterven wij?

19 MEI 2017 Koenraad Elst (www.doorbraak.be)

Wegwijzer Ulrich Libbrecht

Op 10 juli 2008, toen Ulrich Libbrecht, mijn vereerde promotor in Sinologie, zijn ...